#TOP12KĘPNO
4/12
Dziedzictwo, które widać.
Architektura, która ma znaczenie.
Kolejnym przykładem w naszej całorocznej kampanii promującej miasto poprzez jego wyjątkowe obiekty architektoniczne jest kamienica przy Rynku 16. Wybraliśmy ją nie tylko ze względu na jej wygląd, choć posiada elementy, które wciąż przyciągają uwagę. Niestety część detali nie zachowała się do naszych czasów, jak choćby wazon postawiony na konsoli dźwiganej przez maszkaron, który dzisiaj już nie istnieje.
Szczególnie interesującym wątkiem są dawne fotografie, na których widać, że w budynku mieściła się apteka. To właśnie w tym miejscu pracowała Teodozja Karłowska, co nadaje obiektowi dodatkową, historyczną głębię. Na przełomie XIX i XX wieku była ona jedną z najbardziej aktywnych postaci życia społecznego Kępna. Zainicjowała powstanie Towarzystwa Czytelni Kobiet, angażując się w rozwój oświaty, kultury oraz pomoc społeczną. Prowadzona przez nią działalność obejmowała m.in. organizację biblioteki, naukę języka polskiego, śpiewu oraz wsparcie dla ubogich mieszkańców miasta.
Choć źródła potwierdzają szeroką aktywność Teodozji Karłowskiej w Kępnie, nie wszystkie miejsca jej pracy i działań można jednoznacznie przypisać do jednego adresu. Sam budynek przy Rynku 16 pozostaje jednak ważnym elementem krajobrazu historycznego miasta i dobrym punktem wyjścia do opowieści o lokalnych inicjatywach społecznych tamtego okresu. To przypomnienie, że architektura to nie tylko forma budynku, ale także ludzie i wydarzenia, które nadają jej znaczenie.
Intrygujący napis „PRIVIL 1795” na szczycie kamienicy przestaje być jedynie symboliczną zagadką, jego znaczenie można dziś powiązać z konkretnym wydarzeniem historycznym. Odnosi się on najprawdopodobniej do przywileju nadanego 14 lipca 1795 roku prowizorowi Karolowi Fryderykowi Hielscherowi, pochodzącemu z Sycowa na Śląsku. Na mocy rozkazu króla pruskiego otrzymał on koncesję na założenie apteki, kontrasygnowaną przez ministra Hoyma. Co istotne, pełną aprobację swojej działalności uzyskał dopiero 1 listopada 1800 roku, co pokazuje, jak sformalizowany i wieloetapowy był proces dopuszczenia do wykonywania zawodu aptekarza w czasach pruskich. W tym świetle napis „PRIVIL 1795” należy interpretować jako privilegium oznaczające przywilej, odnoszące się bezpośrednio do upamiętnienia konkretnego aktu nadania uprawnień. Dokument, który stanowił fundament funkcjonowania apteki w tym miejscu. Tym samym inskrypcja wpisuje się w praktykę oznaczania budynków datą uzyskania ważnych praw lub przywilejów, podkreślając ich legalność, rangę i zakorzenienie w obowiązującym porządku prawnym.
W tym miejscu składamy również podziękowania Panu Kazimierzowi Cieplikowi za przekazanie cennych informacji oraz materiałów potwierdzających istnienie przywileju z 1795 roku.
W latach 1910-1912 Edmund Karłowski przeprowadził przebudowę frontu oraz wielospadowego dachu kamienicy. W wyniku tych prac całkowicie zmieniła się jej trzykondygnacyjna fasada w tym podwyższono ścianę szczytową, w której umieszczono oculus. Dodatkową uwagę przyciągają elementy zwieńczenia budynku: cebulasty hełm oraz chorągiewka z wyciętymi literami „EK”. Możliwe, że są to inicjały dawnego właściciela Edmunda Karłowskiego, ponieważ pod koniec 1904 roku Teodozja i Edmund Karłowscy byli właścicielami tzw. Starej Apteki, usytuowanej we wschodniej pierzei rynku w Kępnie.
Zachęcamy również do zakupu naszej publikacji „8 Rocznik Muzeum Ziemi Kępińskiej im. T. P. Potworowskiego”, w której Kazimierz Cieplik opublikował artykuł pt. „Teodozja i Edmund Karłowscy. Zasłużeni mieszkańcy Kępna” stanowiący ciekawe i pogłębione opracowanie dotyczące rodziny Karłowskich.
Dziś, patrząc na tę kamienicę, warto zobaczyć w niej nie tylko fasadę, ale także historię ukrytą w detalach, inskrypcjach i ludzkich działaniach, które nadały jej znaczenie.
Oprac. Martyna Wycisk
Polish